Burke en Franklin ontdekten de radiostraling van Jupiter

Jupiter is op de zon na de krachtigste bron van radiostraling. Die werd in 1955 bij toeval ontdekt door de Amerikanen Bernard Burke en Kenneth Franklin tijdens experimenten met een nieuw type radiotelescoop.

KennethLinnFranklin

Kenneth Linn Franklin (1923-2007). (foto: Radio Jove Project)

 



BernardFloodBurkeBernard Flood Burke tijdens een conferentie ter gelegenheid van de vijftigste verjaardag van de ontdekking van de decameterstraling van Jupiter, in april 2005 in het Oostenrijkse Graz. (foto: Radio Jove Project)


In de jaren vijftig stond de radiosterrenkunde nog in de kinderschoenen, maar ontwikkelde zich snel. In verschillende landen, met name Australië, Engeland, Nederland en de Verenigde Staten, werd systematisch de radiohemel onderzocht. Aanvankelijk werd hierbij nog gebruikt gemaakt van militaire radarapparatuur, maar al snel werden radiotelescopen gebouwd die aan de specifieke eisen van dit onderzoek voldeden. Daardoor werden steeds meer radiobronnen in en buiten het melkwegstelsel ontdekt.

Bernard Flood Burke (1928) en Kenneth Linn Frankin (1923-2007) waren onderzoekers van de afdeling Aardmagnetisme van het Carnegie Institution in Washington. Zij hadden een kruisantenne gebouwd die in juli 1954 in Seneca, Maryland, in gebruik werd genomen. Hij bestond uit houten palen in twee dubbele rijen van ruim 600 meter lang, opgesteld in de vorm van de letter X. Tussen de palen waren draden gespannen die per rij 66 dipoolantennes vormden, gevoelig voor golflengten van rond de 15 meter. Deze kruisantenne werd zo ingesteld dat hij als gevolg van de draaiing van de aarde iedere dag een smalle strook aan de hemel aftastte. Daarna moest hij weer op een volgende hemelstrook worden ingesteld. Toevallig werd deze kijkrichting Door George Beekman Burke en Franklin ontdekten de radiostraling van Jupiter Kenneth Linn Franklin (1923-2007). (foto: Radio Jove Project) begin 1955 echter twee maanden lang niet veranderd, waardoor steeds dezelfde strook in beeld was. Daarbij werden allerlei signalen opgevangen, waaronder een dat elke dag enkele minuten verscheen. In eerste instantie werd gedacht aan een aardse storingsbron, maar dat bleek niet het geval. Bovendien liet de bron zich iedere volgende dag ongeveer vier minuten eerder ‘horen’. Hij moest dus met de sterrenhemel mee bewegen. Nadat de mysterieuze bron drie maanden lang was gevolgd, bleek hij niet precies met de vaste sterren mee te bewegen. Hij raakte iets achter. En toen beseften de onderzoekers dat zich in de waargenomen hemelstreek ook de planeet Jupiter bevond en dat de verplaatsing van de mysterieuze bron precies overeenkwam met die van deze planeet. Burke en Franklin hadden voor het eerst radiostraling van een planeet waargenomen, zonder dat zij van plan waren geweest daarnaar te zoeken. De twee onderzoekers maakten hun ontdekking op 6 april 1955 bekend tijdens een bijeenkomst van de American Astronomical Society en twee maanden later publiceerden zij hun vondst in de Journal of Geophysical Research. Al snel gingen ook andere radiosterrenkundigen naar Jupiter ‘luisteren’, maar aanvankelijk met weinig succes. Dit kwam doordat Jupiters decameterstraling geconcentreerd is in een smal frequentiegebied waar de telescoop van Burke en Franklin slechts bij toeval gevoelig voor was. Wel bleek nu dat deze straling al vijf jaar eerder was waargenomen door de Australische pionier Charles Alexander Shain (1922-1960), zonder te beseffen dat het signaal van Jupiter afkomstig was.

Uit de metingen van Shain – en anderen – bleek dat de decameterstraling van Jupiter het sterkst was als een bepaald deel van de planeet naar de aarde gericht stond. Dit betekende dat de straling moest samenhangen met de aswenteling van Jupiter. Die aswenteling bleek echter niet precies gelijk te zijn aan die van de zichtbare details in de atmosfeer, maar aan die van een onbekend, veel constanter draaiend systeem. Dat bleek uiteindelijk het magnetisch veld van Jupiter te zijn, verankerd en opgewekt in het inwendige. En zo werd Jupiter de enige planeet in ons zonnestelsel waarvan het magnetisch veld al vanaf de aarde kan worden bestudeerd.


kruistelescoopEen kijkje langs een van de twee armen van de kruistelescoop van Burke en Franklin. De ontvangers bevinden zich in het voormalige legervoertuig dat nog net aan de bosrand te zien is. (foto: Carnegie Institution of Washington)

 

 

Weersverwachting

Foto van de dag

Tweets over sterrenkunde

Contact

Stip Media

Louise de Colignystraat 15 

1814 JA Alkmaar

+3172 531 49 78

info@zenitonline.nl